در راستای ضرورت طراحی مدل های بومی در حوزه علوم انسانی و به خصوص حوزه مدیریت و سازمان، هدف پژوهش حاضر طراحی مدل سازمان جهادی به عنوان مدلی بومی می باشد. به منظور دستیابی به این هدف، مدل سازمان جهادی از طریق اجرای سه مرحله طراحی شده است، طوری که در مرحله اول، از طریق مطالعه و مرور ادبیات و پیشینه مرتبط با مفهوم سازمان جهادی، شاخص های اولیه طراحی مدل شناسایی شد. در مرحله دوم از طریق اجرای مصاحبه های نیمه ساختاریافته با 10 نفر از خبرگان مرتبط با حوزه جهاد و با توجه به پیش فرض های مدل سازمان، مدل اولیه سازمان جهادی به شیوه ای کیفی طراحی شد. در مرحله سوم، اعتباریابی مدل از طریق سه دور دلفی در میان 15 نفر از خبرگان و تحلیل داده های حاصل، انجام گرفت. در نهایت مدل سازمان جهادی در قالب سه بعد اصلی (بعد ساختاری، بعد رفتاری و بعد زمینه ای)، 12 رکن سازمانی و 36 شاخص طراحی و پیشنهاد شد. بر مبنای مدل طراحی شده، در بعد ساختاری، سازمان جهادی سازمانی متشکل از واحدهای اجرایی با پیچیدگی، رسمیت و تمرکز در سطح پایین می باشد. همچنین در بعد زمینه ای، سازمان جهادی سازمانی است که از طریق اجرای طرح های جهادی برگرفته از نیازهای مردمی، در قالب تیم های کاری کوچک به دنبال رشد و پویایی می باشد. همچنین در بعد رفتاری، حمایت از کارکنان توسط رهبری سازمان، اشاعه ویژگی های اخلاقی تواضع، دیگرخواهی و شجاعت در سازمان و وجود فضای معنوی مبتنی بر صمیمیت و ارزش های دینی، از ویژگی های مشخصه یک سازمان جهادی می باشند.

در سال های اخیر ادبیات مدیریت جهادی تا حدودی وارد عرصه ی علمی و پژوهشی رشته ی مدیریت شده است. با توجه به ظهور و بروز مدیریت در بستر سازمان، لازم است تا ویژگی ها، ابعاد و مولفه های سازمان های جهادی در مقایسه با سازمان های دیگر شناسایی و استخراج شود. این پژوهش به دنبال شناسایی و توصیف ویژگی های الگوی سازمان جهادی در عرصه ی صنعت است. رویکرد این پژوهش کیفی بوده و راهبرد آن تحلیل مضمون است. با توجه به سوال اصلی پژوهش که الگوی سازمان جهادی در بخش صنعت دارای چه ابعاد و مولفه هایی است، در مرحله ی اول مولفه های سازمان جهادی از طریق مصاحبه ی عمیق با 17 نفر استخراج گردید و ابعاد و مولفه های مستخرج از مصاحبه ها در جلسه ی گروه کانونی مورد بحث و اصلاح و تایید قرار گرفت. یافته ها نشانگر آن است که در سازمان های جهادی صنعتی، عناصر اصلی تولید شامل سرمایه انسانی، سیاست گذاری تولید، زیرساخت و فرآیند تولید، سرمایه و مواد اولیه تحت رهبری و سازمان دهی جهادی منجر به رسیدن به اهداف و آرمان ها می گردند. همچنین سیاست گذاری تولید یکی از مهم ترین عناصر در سازمان جهادی می باشد که در آن مفاهیمی مانند تکلیف مداری، پیشرانی، شبکه تولید، خودکفایی، طراز ظرفیتی و طراز منفعتی در سازمان جهادی معنا پیدا خواهد کرد. بدیهی است که در این نوع از سازمان صنعتی، افراد باید دارای ارزش ها و روحیات جهادی باشند و فعالیت های خود را به صورت جهادی انجام دهند.

هدف از تدوین مقاله حاضر، شناسایی و طبقه بندی مؤلفه های مدیریت جهادی به منظور به کارگیری آن ها در سازمان های آموزشی بود. روش انجام پژوهش از نوع مطالعات کیفی با استفاده از روش تحلیل متن بود. جامعه آماری پژوهش، تمام مقالات برگرفته از پژوهش های کیفی مرتبط با حوزه مدیریت جهادی بود. در این پژوهش از روش نمونه گیری هدفمند استفاده شد. همچنین با مروری بر نتایج پژوهش های کیفی در زمینه مدیریت جهادی، به شناسایی و طبقه بندی مؤلفه های احصاشده حاصل از نتایج این پژوهش ها پرداخته شد. نتایج به دست آمده بیانگر آن است که مؤلفه های مدیریت جهادی احصاشده در پژوهش های مورد نظر، در قالب 11 مقوله ساخت جهادی، انعطاف پذیری، رابطه ولایی، مجاهدت محوری، مشارکت پذیری، تکلیف مداری، شایسته سالاری، تفکر پیشرو، معنویت محوری، رشدگرایی و استکبارستیزی با زیرمقولات مختلف طبقه بندی می شوند. نتایج این پژوهش می تواند در قالب راهبردهای تربیتی به منظور ارتقای عملکرد سازمان های آموزشی مورد استفاده قرار گیرد.

امروز ارزیابی مستمر و مناسب عملکرد، برای تمامی ذی­ نفعان در یک سازمان مهم و قابل توجه است. بدون بررسی و کسب آگاهی از میزان دستیابی به اهداف و بدون شناسایی چالش های پیش روی سازمان و کسب بازخورد از میزان اجرای سیاست های تدوین­ شده و شناسایی مواردی که به بهبود جدی نیاز دارند، بهبود مستمر عملکرد میسر نخواهد شد. تمامی موارد مذکور بدون ارزیابی عملکرد امکان پذیر نیست. بر اساس تبیین مفهوم سازمان فضیلت­ محور و جهادی، می توان مشاهده نمود که این نوع سازمان دارای یک اصل بنیادی است که آن تأکید تام بر معنویت و ارزش های اخلاقی-اسلامی-انسانی است. امروزه با پیشرفت های علم مدیریت، تأثیر معنویت بر سایر مؤلفه های مربوط به سازمان های فضیلت­ محور ثابت شده است؛ ازاین رو در این تحقیق با توجه به مؤلفه های مربوط به سازمان های فضیلت­ محور و جهادی، به دنبال سنجش میزان اثربخشی و اولویت بندی آن ها هستیم. در پژوهش حاضر از طریق روش فرآیند تحلیل­ سلسله­ مراتبی فازی گروهی سعی در انجام رتبه­ بندی مؤلفه­ های سازمان­ های فضیلت­ محور و جهادی و به تبع آن ارزیابی عملکرد این نوع سازمان­ ها داریم که در آن با قرار دادن سلسله­ مراتب مؤلفه­ ها (که از پیش تعیین شده اند) در پرسشنامه­ ی فرآیند تحلیل سلسله­ مراتبی (مقایسات زوجی)، میزان اهمیت مؤلفه­ ها را به دست آوردیم. همچنین در پرسشنامه­ ای دیگر عملکرد سازمان نسبت به تک­ تک مؤلفه­ ها را از کارشناسان جویا شدیم و درنهایت یک ارزیابی نهایی از عملکرد سازمان ارائه دادیم. نتیجه­ ی کار بدین­ صورت است که در میان معیارهای کلان، معیار «انعطاف­ پذیری» بیش­ ترین میزان اهمیت و معیار «حکمت» کم­ ترین میزان ارجحیت رادار است. همچنین در میان معیارهای فرعی، زیر معیار «انتخاب طبیعی بهترین فرد به عنوان مدیر» دارای بیش­ ترین وزن و زیر معیار «استخدام زنان به صورت محدود و طبق نیاز» حائز کم­ ترین میزان اهمیت گشته است. در معیارهای اصلی، سازمان نسبت به معیار «اخوت سازمانی» بهترین عملکرد و نسبت به معیار «حکمت» بدترین عملکرد را داشته است. همچنین در رابطه با معیارهای فرعی، سازمان نسبت به زیر معیار «رفع خطاها با طنز و غیرمستقیم» بهترین عملکرد و نسبت به زیر معیار «خودکنترلی» بدترین عملکرد را داشته است.

مدیریت جهادی مقوله ای است همزاد انقلاب اسلامی که آثار آن در مراحل مختلفی از انقلاب اسلامی ظهور و بروز پیدا کرده است ولی مرزهای مفهومی آن در مجامع علمی تبیین نشده است و بین اندیشمندان دانشگاهی نیز به تعریف جامع و معینی دست نیافته است؛ بر این اساس، در این تحقیق سعی گردیده است که با بررسی مکاتب غربی مدیریت و نیز غور در دستورات دین اسلام در زمینه مملکت داری، تجارت و مسائل عمومی مدیریت، الگوی جدیدی از مدیریت که با نام "مدیریت جهادی" توسط مقام معظم رهبری معرفی گردیده است، تبیین گردد. هدف از پژوهش حاضر، شناسایی و بررسی شاخص های نهادی سازی سازمان با بهره گیری از الگوی مدیریت جهادی می باشد و بدین لحاظ، می توان گفت که پژوهش حاضر در شمار تحقیقات بنیادین است؛ در این پژوهش، به منظور گردآوری داده ها در زمینه مدیریت جهادی در سازمان ها، از روش پژوهش آمیخته استفاده شده است. جامعه آماری این پژوهش کیفی را خبرگان حوزه سیاستگذاران، مدیران، محققان و خبرگان فعال در زمینه مدیریت جهادی تشکیل می دهند و به منظور ایجاد الگوی پیشنهادی، از روش کیفی نظریه تحلیل محتوا استفاده شده است و نمونه گیری نیز با استفاده از روش های نمونه گیری قضاوتی هدفمند صورت گرفته است. در این پژوهش، پس از مصاحبه با 10 نفر از خبرگان حوزه مدیریت جهادی در سازمان های دولتی، تصویری کامل از الگوها، مفاهیم، مقوله ها، ویژگی ها و ابعاد مربوط به الگوی پژوهش تبیین گردیده است. طبق نتایج پژوهش، تدوین خط مشی، شفافیت قوانین، ساختار مدیریت نامتمرکز، ظرفیت سازی، کنترل، حذف مقررات زائد، ارزش محوری، فرهنگ سازی، جو سازمانی، برابرسازی فرصت ها، نظام جبران خدمت، تسهیل HRMS، درونی سازی و تعهد سازمانی به عنوان سازه های اصلی شاخص های نهادی سازی سازمان با الگوی جهادی شناخته شده است.

در سازمان های اطلاعاتی-امنیتی که امروزه به تعبیر رهبر معظم انقلاب(مدظلله العالی) خط مقدم درگیری با دشمنان نظام تلقی می شود احیاء، توسعه و تعمیق سبک مدیریت جهادی، به علت حجم انبوه توطئه های رنگارنگ دشمن در براندازی نظام در فضای جنگ سخت، جنگ نرم و جنگ اطلاعات امری لازم از دیگر عرصه های نظام تلقی می شوند بر همین اساس محققین در نظر دارند تا در این پژوهش راهکارهای پیاده سازی مدیریت جهادی در سازمان های امنیتی نیروهای مسلح را شناسایی نمایند. نوع پژوهش کاربردی و روش انجام آن آمیخته است. جامعه آماری پژوهش در دو بخش کیفی و کمی از بین صاحب نظران و خبرگان حوزه پژوهش، معاونین و مدیران دفتر نظارت و سیاست گذاری ساحفاهای نیروهای مسلح و ساحفاها انتخاب شده اند. محققین در راستای نیل به هدف پژوهش، بعد از مطالعه ادبیات تحقیق و تجزیه و تحلیل مصاحبه های انجام شده، با روش تحلیل محتوا، پرسشنامه تحقیق را تهیه و در بین جامعه آماری پژوهش توزیع نمودند. تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده با استفاده آزمون های T و فریدمن بیانگر آن است که این سازمان ها در راستای پیاده سازی مدیریت جهادی در همه سطوح خود باید راهکارهایی همانند تعمیق اعتقادات، جوان گرایی و اهمیت به سرمایه انسانی، ریسک پذیر، کاهش دغدغه های معیشتی، الگوسازی، توسعه کار تیمی، بهره گیری از علوم، فناوری و دانش روز و آسیب شناسی انحناهای سازمانی را بکار گیرند.

امروزه چابک سازی راهبردی به ویژه در سازمان تامین اجتماعی بیش از هر زمانی دیگری لازم است که با فرهنگ و روحیه جهادی و به تبع آن مدیریت جهادی از جمله ارزش های اسلامی محسوب می شود و با بهره گیری از ابزار علم و فناوری و هم جهت با اراده ی الهی در سازمان به تمشیت امور می توان پرداخت. در پژوهش حاضر به بررسی مدل چابک سازی راهبردی با رویکرد مدیریت جهادی در سازمان تامین اجتماعی پرداخته شده است. هدف از این مطالعه بررسی مدل چابک سازی راهبردی با رویکرد مدیریت جهادی در سازمان تامین اجتماعی می باشد. نوع روش تحقیق به لحاظ هدف، کاربردی و به لحاظ روش، گردآوری اطلاعات توصیفی پیمایشی می باشد. جامعه آماری پژوهش جهت آزمون الگو 30 نفر از خبرگان بود و جهت سنجش متغیرهای تحقیق از نظر مدیران ارشد سازمان تامین اجتماعی استفاده شد که تعداد آنها 140 نفر بود که به دلیل محدود بودن جامعه آماری از روش سرشماری استفاده شد و آنان نسبت به سؤالات پرسشنامه مدیریت جهادی، بصیرت، چابک سازی راهبردی، فرهنگ و روحیه جهادی پاسخ دادند. و نتایج به دست آمده نشان از پایایی و روایی موردقبول برای ابزارها داشت. جهت تجزیه وتحلیل داده ها از نرم افزارهای SPSS و SmartPls استفاده گردید نتایج پژوهش نشان داد که بین بصیرت و چابکی راهبردی با مدیریت جهادی در سازمان تامین اجتماعی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد و همچنین بین فرهنگ و روحیه جهادی و چابکی راهبردی با مدیریت جهادی در سازمان تامین اجتماعی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.

تاکنون در خصوص عناصر سازمان جهادی، تحقیق منسجمی صورت نگرفته است و تبیین و تئوریزه کردن اجزا و عناصر این نوع سازمان در سطوح کلان، میانی، و خرد شایان توجه است. بنابراین، هدف این تحقیق شناسایی عناصر سازمان جهادی از یک طرف و تعیین ارتباط این عناصر با اثربخشی سازمانی از طرف دیگر است. در همین راستا، ابتدا از طریق تحلیل محتوای کیفی و بر محوریت اندیشه مقام معظم فرماندهی کل قوا، و منابع علمی و اسلامی، عناصر سازمان جهادی در سه مقوله انسان شناختی، ساختاری، و سیاست گذاری شناسایی شد و سپس اجزای این 3 مقوله از طریق اجرای پنل دلفی در بین 8 متخصص علوم اجتماعی و در دو مرحله شناسایی شد. در خصوص اعتبار یافته­ های تحقیق باید گفت که در کل فرآیند اجرای مرحله دلفی سعی شد علاوه بر پنل، از تعدادی خبره حوزه مدیریت جهادی در کنترل سؤالات اولیه استفاده به عمل آید. روایی و پایایی مرحله کمی تحقیق هم به ترتیب با اتکا به خبرگان و ضریب الفای کرانباخ بوده است. مساعدت نظری تحقیق، شناسایی و دسته­ بندی ابعاد انسان شناختی، ساختاری، و سیاستی سازمان های جهادی و تعیین ارتباط آن ها با اثربخشی سازمانی است. بر اساس یافته­ های تحقیق، 16 مفهوم /مضمون مرتبط با انسان شناسی، 13 مفهوم /مضمون مرتبط با ساختارها و 11 مفهوم /مضمون مرتبط با سیاست گذاری، شناسایی و دسته­ بندی شد. در مرحله دوم تحقیق از طریق مدل­ سازی معادلات ساختاری و نمونه­ گیری تصادفی از یکی از مراکز نزاجا میزان تأثیر عناصر سازمان جهادی بر اثربخشی سازمان مورد آزمون قرار گرفت. بر اساس یافته­ های تحقیق، تأثیر سازمان جهادی بر اثربخشی سازمانی مثبت و معناداری می­ باشد. همچنین تأثیر ساختار سازمان جهادی و انسان شناسی سازمان جهادی بر اثربخشی مثبت می­ باشد و بالأخره، در این تحقیق تأثیر سیاست گذاری بر اثربخشی معنادار نبود. نتیجه نهایی این است که انسانِ جهادی با سیاست گذاری های خوب در بستر ساختارهای پویا می­ تواند اثربخشی سازمانی را ارتقاء دهد.

مدیریت جهادی برگرفته از الگوی مدیریت اسلامی و توأم با روحیه­ جهادی است که در گام دوم انقلاب و در شرایط حساس کنونی، نقش کلیدی و حیاتی دارد. هدف از پژوهش حاضر تدوین مدل مدیریت جهادی در شرکت های تابعه وزارت نیرو بوده است. این پژوهش از جهت روش تحقیق، کیفی و کمّی است. در بخش کیفی با تکنیک مرور سیستماتیک ادبیات، 190 شاخص از مبانی نظری استخراج و به وسیله پرسش نامه ای بر مبنای طیف لاوشه و لیکرت و با طی مراحل دلفی، به 32 شاخص تقلیل پیدا نمود که با تفکیک شاخص ها در ابعاد اصلی ساختاری، رفتاری و زمینه­ای با نظرسنجی از خبرگان، مدل مفهومی اولیه استخراج شد. بررسی روایی و غربالگری شاخص ها توسط خبرگان سازمانی شامل 25 نفر از خبرگان شرکت­های تابعه­ی وزارت نیرو با مدرک کارشناسی ارشد به بالا و با سوابق کاری بیش از بیست سال انجام شده است. در بخش کمّی نیز با استفاده از تحلیل عاملی اکتشافی و با نرم افزار Spss، شاخص ها در قالب دسته­هایی به عنوان مؤلفه قرارگرفته و این مؤلفه­ها با توجه به بارعاملی شاخص­های ذیل آن و هم چنین مبانی نظری، نام­گذاری شدند. بعد از تأیید مدل در جامعه­ خبرگان با نرم افزار Smart Pls، آزمون مدل در جامعه­ آماری و با حجم نمونه 323 نفر که با استفاده از فرمول کوکران انتخاب شدند، با استفاده از نرم افزار Lisrel انجام شد و مدل نهایی با 3 بُعد و 10 مؤلفه و 27 شاخص تاییدگردید که «بُعد ساختاری» شامل مؤلفه­های سیاست گذاری آینده نگر، حق محوری و شایسته گرایی، بُعد رفتاری شامل مؤلفه­های عقلانیت مؤمنانه، توکل فعالانه، مسئولیت پذیری حرفه ای، استعداد کاری و «بُعد زمینه ای» شامل مؤلفه­های بصیرت انقلابی، خوداتکایی و فرهنگ جهادی می­باشد. ضمناً توصیه می­شود با نهادینه سازی این مدل در این شرکت­ها، با ترویج مدیریت جهادی، در راستای تحقق اهداف سازمانی گام برداشت.